Λιβαδείτικο Πάσχα

Η παράδοση του Ρουμελιώτικου Πάσχα

To πιο χαρακτηριστικό έθιμo της πόλης είναι το πολύ γνωστό Πάσχα της Λιβαδειάς, που συνεχίζει την παράδοση του Ρουμελιώτικου Πάσχα, στην πιο ζωντανή του μορφή συγκεντρώνοντας επισκέπτες από όλη την Ελλάδα.  Τo πάσχα της Λιβαδειάς, έθιμo που έλκει την καταγωγή του από τον περασμένο αιώνα, όχι μόνο διατηρείται, αλλά χρόνο με το χρόνο ζωντανεύει, μια και οι νεότερες γενιές συμμετέχουν με ιδιαίτερο μεράκι και κέφι στο έθιμο του «λάκκου» και στο Πασχαλινό Γλέντι.Ξημερώνοντας η Κυριακή του Πάσχα, η πόλη σκεπάζεται κυριολεκτικά από τον καπνό από τους εκατοντάδες λάκκους στις γειτονιές της πόλης που καίνε άλλοτε κλίματα και άλλοτε κάρβουνο.
Τo γύρισμα των αρνιών και το γλέντι γύρω από τους λάκκους διαρκεί μέχρι το απόγευμα. Παράλληλα, ο Δήμος κάνει τις δικές του εκδηλώσεις συμβάλλοντας στην προβολή του εθίμου πέρα από τα τοπικά όρια.Ολόκληρη η πόλη αποκτά ξεχωριστή πασχαλινή διακόσμηση. Στο ωραιότερο σημείο της πόλης, δίπλα στις πηγές του ποταμού, φιλοξενούνται από το .ήμο οι χιλιάδες επισκέπτες με παραδοσιακό ψήσιμο δεκάδων αρνιών, κρασί και κόκκινα αυγά. Τo γλέντι συμπληρώνεται με λαϊκούς οργανοπαίκτες, δημοτικά τραγούδια της Περιοχής και χορό από χορευτικά και συλλόγους, αλλά κυρίως από τον κόσμο και τους επισκέπτες. Τo βράδυ, στην Κεντρική Πλατεία της πόλης, γίνεται νέο γλέντι με παραδοσιακά χορευτικά συγκροτήματα και γνωστούς δημοτικούς και λαϊκούς καλλιτέχνες όπου μαζί με τους επισκέπτες συμμετέχουν και όλοι οι Λειβαδίτες που έχουν κλείσει τους λάκκους τους.Οι εκδηλώσεις κλείνουν με καύσεις πυροτεχνημάτων. Η Λιβαδειά εκτός από τις φυσικές της ομορφιές φημίζεται και για την γιορταστική λαμπρότητα του Πάσχα. Την ημέρα της Λαμπρής ολόκληρη η πόλη μετατρέπεται σε μια μεγάλη ψησταριά όπου κάτοικοι ψήνουν τα αρνιά γλεντώντας και χορεύοντας. Την ημέρα αυτή αναδεικνύεται στην πράξη η πατροπαράδοτη Λιβαδείτικη φιλοξενία. Οι ξένοι που θα βρεθούν την ημέρα αυτή στην Λιβαδειά θα γιορτάσουν και αυτοί το εορταστικό Πάσχα και θα γευθούν την φιλοξενία των κατοίκων της Λιβαδειάς. Για το Λιβαδείτικο Πάσχα μας μιλά ο μεγάλος Λιβαδείτης συγγραφέας Τάκης Λάππας ο οποίος με γλαφυρότητα μας το περιγράφει σε άρθρο του, στο περιοδικό «ΕΛΛΑΔΑ».

«ΑΠΟΚΡΙΕΣ στην Αθήνα και Πάσχα στην Λιβαδειά » έλεγε ο λαός μας. Και δεν είχε άδικο. Με τη διαφορά πως αν τώρα πιά έσβησε η λαμπρότητα και χάθηκε η χαρά από την παλιά αθηναϊκή αποκριά, το Πάσχα στην Λιβαδειά εξακολουθεί να γιορτάζεται σαν και πρώτα.
Μπορεί σε κάθε Ελληνική γωνιά η Λάμπρη να γιορτάζεται περισσότερο από κάθε άλλη Χριστιανική γιορτή, μα το μεγαλόπρεπο γιόρτασμα που γίνεται στην Λιβαδειά, δεν το βρίσκουμε αλλού. Αφορμή σε αυτό στέκει ένα έθιμο, ένα παλιό ρουμελιώτικο έθιμο που ακόμα και τώρα διατηρείται, χωρίς να καταφέρει να το σβήσει το πέρασμα του χρόνου. Και το έθιμο αυτό οι Λιβαδείτες το κρατήσανε ακόμα και στα πιό δύσκολα χρόνια της ανέχειας. Μεταβιβάζεται από γενιά σε γενιά, σαν πατροπαράδοτη κληρονομιά. Έτσι ριζοβόλησε τόσο στην ζωή τους, που είναι αδύνατο να νοιώσουν την πασχαλιά τους χωρίς αυτό το έθιμο. Και φροντίζουν με κάθε τρόπο να το κρατήσουν πιστά, με όλους εκείνους τους τύπους που διδάχθηκαν από πατέρα σε παιδί.Την Πασχαλιά πρέπει όλα , μα γενικά όλα τα Λιβαδείτικα σπίτια, χωρίς καμιά εξαίρεση, πλούσιοι και φτωχοί, να σφάξουν αρνί και να το ψήσουν ολόκληρο έξω στην κοινή ψησταριά. Αυτό είναι το έθιμο που βρήκαν από πολύ παλιά και το εξακολουθούν με θρησκευτική ευλάβεια ακόμα και σήμερα.
Αξίζει λοιπόν να τους παρακολουθήσουμε κάνοντας αρχή από την προετοιμασία.
ΜΕΓΑΛΗ ΠΕΜΠΤΗ. Όλη η Λιβαδειά αντηχεί από τα βελάσματα των κοπαδιών που τα έχουν φέρει επίτηδες για το Πάσχα. Σε διάφορες μεριές της πόλης κατά κοπάδια τα αρνιά προσμένουν τους αγοραστές – θύτες τους. Γιατί την ημέρα αυτή οι Λιβαδείτες την αφιερώνουν στο ψώνισμα του αρνιού. Γυροφέρνουν τα κοπάδια και με έμπειρο μάτι διαλέγουν το Λαμπριάτικο σφαχτό τους, γιατί πρέπει να το πάνε σπίτι τους ζωντανό και όχι σφαγμένο. Ο καθένας φροντίζει να βρει το μεγαλύτερο και παχύτερο αρνί. Την Κυριακή όταν θα τα ψήνουν, αν δεν ξεχωρίζει το δικό του από τα άλλα πρέπει τουλάχιστον να βρίσκεται σε ίση μοίρα. Αλλοίμονο σε εκείνον που θα λαθέψει και θα αποτύχει στην αγορά του. Απανωτά θα έρχονται τα αθώα πειράγματα. Γι’ αυτό τα αρνιά τους ζυγίζουν πάνω από δεκαπέντε οκάδες.
Για την αγορά του αρνιού οι Λιβαδείτες διαθέτουν ποσά αρκετά μεγάλα και μερικοί πέρα από τς δυνάμεις τους. Και αυτό μόνο και μόνο για να βγουν ασπροπρόσωποι την Κυριακή στον «λάκκο», όπως λένε την ψησταριά. Πολλές φορές γίνονται και πρόχειροι πλειστηριασμοί πάνω σε ένα καλοθρεμμένο αρνί, μανάρι. Σπάνια να υποχωρήσει ο ένας για τον άλλον και μόνο γίνεται εξαίρεση όταν πρόκειται για αρραβωνιασμένο. Αυτοί προτιμούνται και διαλέγουν το πιο μεγάλο. Το στολίζουν με χρυσά τέλια και με πολύχρωμες κορδέλες, βάφουν κόκκινο το κεφάλι και την ράχη του, γαλάζια την ουρά του και θα το στείλουν στην καλή τους μαζί με την αναστάσιμη λαμπάδα.
Αλλά και ο πιο φτωχός Λιβαδείτης δε θα μείνει παραπονεμένος. Θα βρει τρόπο να αγοράσει κι αυτός το λαμπριάτικο αρνί του. Οι πατριώτες του δεν θα τον αφήσουν έτσι. Με ένα πρόχειρο μυστικό έρανο θα εξασφαλίσουν και σε αυτόν τη χαρά της Λαμπρής. Έτσι δεν θα υπάρξει καμιά οικογένεια που να μην έχει το σφαχτό της. Και το βράδυ της Μεγάλης Πέμπτης από όλα τα υπόγεια και τους κήπους των σπιτιών ακούγεται το παραπονεμένο βέλασμα τω αρνιών. Η Λιβαδειά τη μέρα αυτή και την άλλη έχει μεταβληθεί σε μία μεγάλη στρούγκα.

ΤΟ ΜΕΓΑΛΟ ΣΑΒΒΑΤΟ, πριν ακόμα οι καμπάνες σημάνουν την πρώτη Ανάσταση, έχουν σφάξει όλα τα αρνιά. Δεν τα πηγαίνουν στα δημοτικά σφαγεία άλλα τα σφάζουν έξω από τα σπίτια τους. Θα τα καλοαλατίσουν, θα τους ράψουν γύρω από τις πλάτες την μπόλια ή ξυγκιά, θα κλείσουν το άνοιγμα της κοιλιάς, με τα θηλυκητήρια και θα τα σουβλίσουν στην κέδρινη σούβλα που προμηθεύονται από τον Ελικώνα. Τα παιδιά θα βγάλουν από το δάχτυλό τους την κλωστή του Μάρτη και θα τη δέσουν στο λαιμό του σφαχτού. Η μαγική αυτή πολύχρωμη κλωστή, όπως προφύλαξε τα παιδιά και δεν τα έκαψε ο Μαρτιάτικος ήλιος, έτσι αύριο θα προφυλάξει τα αρνιά και δεν θα τα κάψει η φωτιά.
Το απομεσήμερο τακτοποιείται ο λάκκος. Ο «λάκκος » είνα ψησταριά, το μέρος που θα συγκεντρωθούν κατά γειτονικές παρέες οι Λιβαδείτες και γλεντώντας θα ψήσουν τα αρνιά τους. Θα διαλέξουν τον λάκκο μέσα σε κήπο, σε άπλα της γειτονιάς και καμιά φορά καταμεσής στο δρόμο. Εφτά, οχτώ γειτονικά σπίτια ή και περισσότερα θα αποτελέσουν την πασχαλιάτικη συγκέντρωση. Εξαίρεση θα κάνουν εκείνοι που πενθούν. Κι αυτών όμως το αρνί θα το πάρουν οι γείτονες ή οι φίλοι και θα το ψήσουν μαζί με τα δικά τους.ΛΑΜΠΡΗ. Πολύ πριν ακόμα προβάλει ο ήλιος, οι Λιβαδείτες όλοι βρίσκονται στο πόδι. Μόλις φέξει, θα σηκωθούν να ανάψουν την φωτιά για τα αρνια. Τα παλιά χρόνια που η λειτουργία της Αναστάσεως τελείωνε τα ξημερώματα, πήγαιναν σπίτι, έτρωγαν μαγειρίτσα, και ύστερα αμέσως κατέβαιναν και άναβαν τη φωτιά.

Μεγάλα δεμάτια από κλήματα, που τα φυλάνε επίτηδες από το κλάδεμα των αμπελιών, τα στοιβάζουν το ένα πάνω στο άλλο σε σχήμα πυραμίδας. Ο γεροντότερος τότε της συντροφιάς θα ανάψει τη φωτιά με το φώς και τη λαμπάδα της Αναστάσεως.
Αγόρια και κορίτσια ολόγυρα τρέχουν και κουβαλούν τα κλήματα από τα υπόγεια και τα υπόστεγα και τα ρίχνουν πάνω στη φωτιά. Γιατί κάθε οικογένεια πρέπει να προσφέρει την αναλογία της. Και σε λίγο από όλα τα σημεία της πόλης ορθώνονται αναρίθμητες κολώνες από καπνό. Ο ουρανός σκεπάζεται από ένα απέραντο σύννεφο καπνού. Και ο ήλιος που έχει κιόλας ξεπροβάλει, σκεπασμένος και αυτός από το σύννεφο, έχει χάσει τη δύναμή του. Άτονος καθώς είναι, μοιάζει με κίτρινο δίσκο, που αδικοβασανίζεται να ξαναπάρει την συνηθισμένη του όψη. Ο καπνός όλο και ανεβαίνει πιο πυκνός. Ύστερα από αρκετή ώρα ο ήλιος θα ρίξει τις ακτίνες του για να λούσει με αυτές το λαμπριάτικο ξεφάντωμα.

Ο ξένος, που θα τύει να βρεθεί στη Λιβαδειά το Πάσχα, ας μην λυπηθεί τον ύπνο του. Ας τον θυσιάσει για να παρακολουθήσει αυτό το θέαμα. Αξίζει πραγματικά.
Ο επικεφαλής του λάκκου και ο πιο έμπειρος, θα αναλάβει να τακτοποιήσει τη φωτιά. Γιατί είναι δύσκολο και θέλει αρκετή τέχνη. Με ένα χοντρό ραβδί, χτυπάει αδιάκοπα τη φλογερή πυραμίδα από τα κλήματα, ενώ άλλος τη ραντίζει με νερό. Έτσι δεν αφήνει τα κλήματα να καούν ολότελα, μα καρβουνιάζουν και κάνουν την απαιτούμενη θράκα,
Η φωτιά είναι πια έτοιμη. Αρχίζουν να φέρνουν τα σουβλισμένα αρνιά. Η υποδοχή που τους γίνεται είναι ανάλογη με την ποιοτική τους εμφάνιση. Τα αδύνατα τα υποδέχονται με ειρωνικό θαυμασμό: «Τι είναι αυτό! Θα σπάσει η σούβλα από το βάρος του!» ή «σε ποίο λιβάδι το τρέφατε;», «που τον σκοτώσατε αυτό τον λαγό;» και άλλα παρόμοια.
Σκορπίζουν τη θράκα σε ομοιόμορφες παράλληλες πυραμίδες και ανάμεσα τους, βάζουν τα αρνιά. Και βλέπεις αλλού πέντε, αλλού δέκα ανάλογα με τις συντροφιές. Γιατί καθώς είπαμε οι ψησταριές γίνονται κατα γειτονικές συντροφιές και όχι κατά συγγενικές ή φιλικές παρέες. Είναι μεγάλη προσβολή στους γείτονες να φύγει κανείς και να πάει να ψήσει το αρνί του σε άλλη γειτονιά. Κι έτσι αυτή τη μέρα, πλούσιοι και φτωχοί, κτηματίες και ξωτάρηδες, επιστήμονες και μεροκαματιάρηδες μαζί θα γλεντήσουν και θα χαρούν τη Πασχαλιά. Εχθροί θα δώσουν τα χέρια και θα ψήσουν μαζί τα αρνιά τους.
Τη στιγμή που βάζουνε τα αρνιά στη φωτιά το τι γινότανε τα παλιά χρόνια δεν περιγράφεται.
Ιδιαίτερα δε ο Δήμος Λεβαδέων στο ωραιότερο σημείο της πόλης, δίπλα στις πηγές του ποταμού Ερκυνα, φιλοξενούνται από το Δήμαρχο Λεβαδέων οι χιλιάδες επισκέπτες της Λιβαδειάς, με παραδοσιακό ψήσιμο δεκάδων αρνιών, μεζέδες, κρασί και κόκκινα αυγά.

Το γλέντι συμπληρώνεται με λαϊκούς οργανοπαίκτες, δημοτικά τραγούδια του τόπου μας, ατελείωτο κέφι και χορό που συνεχίζεται μέχρι το βράδυ.

Δείτε φωτογραφίες από το Πάσχα στη Λιβαδειά